Kişisel Maruziyet Ölçümü
Kişisel maruziyet ölçümü; çalışanın iş günü boyunca solunum bölgesinde veya vücudu üzerinde taşıdığı ölçüm cihazları aracılığıyla fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlere maruz kalma düzeyinin belirlenmesidir. Ölçümler, çalışanın yaptığı işi ve gerçek çalışma koşullarını temsil edecek şekilde planlanır; elde edilen sonuçlar maruziyet sınır değerleri, eylem değerleri ve ilgili değerlendirme kriterleriyle karşılaştırılır.
Kişisel Maruziyet Ölçümü Hakkında Temel Bilgiler
Kişisel maruziyet ölçümü, sabit bir noktada yapılan ortam ölçümüyle aynı değildir. Ortam ölçümü belirli bir çalışma alanındaki etken düzeyini gösterirken kişisel ölçüm, çalışanın görevleri ve hareketleri boyunca maruz kaldığı toplam etkiyi belirlemeyi amaçlar. Bu nedenle ölçüm süresi ve seçilen çalışan grubu sonuçların temsil kabiliyeti açısından kritik öneme sahiptir.
Kişisel Maruziyet Ölçümü Nedir?
Kişisel maruziyet, çalışanın yürüttüğü faaliyetler sırasında fiziksel, kimyasal veya biyolojik bir etkene belirli bir süre boyunca maruz kalmasını ifade eder. Maruziyet düzeyi; etkenin yoğunluğuna, maruziyet süresine, yapılan işin niteliğine, kullanılan ekipmana, çalışma yöntemine ve mevcut kontrol tedbirlerine bağlı olarak değişebilir.
Kişisel maruziyet ölçümünde ölçüm cihazı veya numune alma ekipmanı çalışanın üzerinde taşınır. Kimyasal ve toz ölçümlerinde numune alma başlığı mümkün olduğunca solunum bölgesine yerleştirilir. Gürültü ve titreşim gibi fiziksel etkenlerde ise ilgili yönteme uygun kişisel ölçüm cihazları kullanılır. Böylece çalışanın gerçek görev döngüsü boyunca maruz kaldığı düzey belirlenir.
Kişisel Maruziyet Ölçümü Neden Yapılır?
Çalışanların tehlikeli etkenlere uzun süre veya yüksek düzeyde maruz kalması; meslek hastalıkları, işitme kaybı, solunum sistemi rahatsızlıkları, kas ve iskelet sistemi etkileri, nörolojik sorunlar, cilt hastalıkları ve diğer sağlık problemlerine yol açabilir.
Kişisel maruziyet ölçümü; risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikelerin nicel olarak ortaya konulması, çalışanların maruziyet seviyelerinin doğrulanması, yasal sınır değerlerle karşılaştırma yapılması, mühendislik ve organizasyonel kontrollerin yeterliliğinin değerlendirilmesi ve sağlık gözetimi programlarının desteklenmesi amacıyla gerçekleştirilir.
Kişisel Maruziyet Ölçümünde İncelenen Başlıca Etkenler
Kişisel Gürültü Maruziyeti
Çalışanın görevleri boyunca maruz kaldığı günlük gürültü düzeyi kişisel gürültü dozimetresiyle belirlenir. Değerlendirmede maruziyet süresi, farklı görevler ve ani yüksek sesler dikkate alınır.
El-Kol ve Tüm Vücut Titreşimi
El aletleri, makineler, araçlar veya hareketli platformlardan kaynaklanan titreşimin çalışana aktarılan düzeyi ve günlük maruziyet süresi ölçülerek değerlendirilir.
Solunabilir ve Toplam Toz
Çalışanın solunum bölgesinden kişisel numune alınarak havadaki toz konsantrasyonu belirlenir. Tozun niteliğine göre solunabilir, torasik veya toplam fraksiyon değerlendirilebilir.
Kimyasal Madde Maruziyeti
Gaz, buhar, aerosol veya partikül formundaki kimyasallar için uygun aktif ya da pasif numune alma yöntemleri kullanılır ve laboratuvar analiziyle maruziyet düzeyi belirlenir.
Metal ve Kaynak Dumanları
Kaynak, taşlama, döküm, kaplama ve benzeri proseslerde oluşan metal dumanları ile partiküllere kişisel maruziyet solunum bölgesinden alınan numunelerle değerlendirilir.
Biyolojik Etkenler
İşin niteliğine ve risk değerlendirmesine bağlı olarak çalışanların bakteri, mantar veya diğer biyolojik etkenlere maruziyeti uygun örnekleme ve analiz yöntemleriyle incelenebilir.
Kişisel Maruziyet ve Ortam Ölçümü Aynı Şey midir?
Kişisel maruziyet ölçümü ile ortam ölçümü birbiriyle ilişkili ancak farklı amaçlara hizmet eden uygulamalardır. Kişisel ölçüm, çalışanın çalışma süresi boyunca maruz kaldığı etken düzeyini belirler. Ortam ölçümü ise belirli bir alan, proses veya sabit noktadaki etken yoğunluğunu ortaya koyar.
Bir üretim alanında sabit noktada ölçülen değer düşük olsa bile çalışanın kısa süreli olarak kaynağa yaklaşması veya farklı görevler arasında hareket etmesi kişisel maruziyetini artırabilir. Benzer şekilde ortam ölçümü kaynağın yayılımını ve kontrol sistemlerinin etkinliğini anlamaya yardımcı olurken kişisel ölçüm çalışan bazındaki gerçek maruziyeti gösterir.
İş hijyeni programında kişisel ve ortam ölçümleri birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Ölçüm türü; risk değerlendirmesi, etkenin niteliği, çalışanın görevleri ve değerlendirme amacına göre belirlenmelidir. Gerekli durumlarda iki ölçüm yaklaşımı birlikte uygulanır.
Kişisel Maruziyet Ölçümü Hangi İşyerlerinde Yapılır?
Kişisel maruziyet ölçümü; çalışanların gürültü, titreşim, toz, kimyasal madde, metal dumanı, biyolojik etken veya benzeri iş hijyeni risklerine maruz kalabileceği tüm işyerlerinde gerekli olabilir.
Metal ve Makine Sanayi
Kaynak, kesme, taşlama, pres, döküm, talaşlı imalat, yüzey işlem ve montaj faaliyetlerinin yürütüldüğü işletmeler.
Kimya ve Boya Sektörü
Solvent, boya, yapıştırıcı, reçine, asit, baz, gaz ve diğer kimyasal maddelerin kullanıldığı üretim ve uygulama alanları.
Maden ve İnşaat
Kazı, kırma, eleme, delme, patlatma, beton, taş, seramik ve benzeri tozlu veya gürültülü faaliyetlerin yürütüldüğü sahalar.
Gıda ve Tarım İşletmeleri
Un, tahıl, baharat, yem, şeker, süt, et ve tarımsal üretim proseslerinde toz, kimyasal veya biyolojik etken oluşabilecek alanlar.
Otomotiv ve Lojistik
Araç üretimi, bakım, kaporta, boya, depo, yükleme, forklift, ağır vasıta ve titreşimli araç kullanımının bulunduğu faaliyetler.
Sağlık ve Atık Yönetimi
Hastaneler, laboratuvarlar, sterilizasyon birimleri, atık toplama, ayrıştırma, geri kazanım ve bertaraf tesisleri.
Kişisel Maruziyet Ölçümü Nasıl Yapılır?
Ön İnceleme ve Planlama
Prosesler, görevler, kullanılan maddeler, maruziyet kaynakları, vardiyalar, çalışan grupları, mevcut kontrol önlemleri ve önceki ölçüm sonuçları incelenir.
Benzer Maruziyet Gruplarının Belirlenmesi
Aynı işi yapan, benzer etkenlere ve benzer sürelerde maruz kalan çalışanlar gruplandırılır. Ölçüm yapılacak çalışanlar bu grupları temsil edecek şekilde seçilir.
Saha Ölçümü ve Numune Alma
Uygun cihaz veya numune alma ekipmanı çalışanın üzerine yerleştirilir. Ölçüm, normal üretim koşullarında ve çalışanın gerçek görevlerini temsil edecek süre boyunca gerçekleştirilir.
Analiz ve Raporlama
Numuneler gerekli durumlarda laboratuvarda analiz edilir. Sonuçlar ölçüm belirsizliği, maruziyet süresi, sınır değerler ve saha gözlemleriyle birlikte değerlendirilerek raporlanır.
Kişisel Maruziyet Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?
Kişisel maruziyet sonuçları; ölçülen etkenin türüne, maruziyet süresine, günlük çalışma düzenine ve ilgili mevzuatta veya teknik standartlarda belirtilen sınır değerlere göre değerlendirilir. Sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama, kısa süreli maruziyet veya tavan değer gibi farklı değerlendirme yaklaşımları kullanılabilir.
Sonuçların değerlendirilmesinde yalnızca ölçüm değeri dikkate alınmaz. Ölçüm belirsizliği, numune alma süresi, işin temsil edilme düzeyi, çalışanın görev değişiklikleri, kullanılan kişisel koruyucu donanımlar ve proses koşulları da raporda açıklanmalıdır.
Maruziyet değerinin sınır değerin altında olması, riskin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Önleme hiyerarşisine göre tehlikenin kaynağında azaltılması, ikame, kapalı sistem, havalandırma, izolasyon ve çalışma organizasyonu gibi tedbirler öncelikli olarak değerlendirilmelidir.
Kişisel Maruziyet Ölçümü Ne Zaman Yapılmalıdır?
Tüm işyerleri ve etkenler için geçerli tek bir sabit ölçüm periyodu bulunmaz. Ölçüm ihtiyacı ve tekrar zamanı; risk değerlendirmesi, maruziyetin düzeyi, proses değişiklikleri, kullanılan maddeler, çalışan şikâyetleri, sağlık gözetimi bulguları ve mevcut kontrol tedbirlerinin etkinliğine göre belirlenmelidir.
Ölçümler; yeni bir proses veya kimyasal maddenin devreye alınması, makine veya havalandırma sisteminin değiştirilmesi, üretim kapasitesinin artması, çalışma sürelerinin değişmesi, yeni çalışan gruplarının oluşması, kontrol tedbirlerinin yenilenmesi veya denetimlerde talep edilmesi halinde tekrarlanabilir.
Alınan önlemlerin etkinliğinin doğrulanması için yapılan tekrar ölçümlerinde mümkün olduğunca önceki ölçümle karşılaştırılabilir çalışma koşulları ve benzer maruziyet grupları esas alınmalıdır.
Ölçüm Sonrası Alınabilecek Önlemler
Kaynakta Kontrol
Tehlikeli maddenin ikame edilmesi, prosesin kapalı sisteme alınması, düşük gürültülü ekipman kullanılması ve titreşim kaynağının azaltılması gibi önlemler uygulanabilir.
Mühendislik Kontrolleri
Lokal emiş, genel havalandırma, kabinleme, izolasyon, otomasyon, bakım ve proses ekipmanlarının teknik iyileştirilmesi sağlanabilir.
Çalışma Organizasyonu
Maruziyet süresi sınırlandırılabilir, görev rotasyonu uygulanabilir, yüksek maruziyetli işler daha az çalışanla veya uygun zamanlarda planlanabilir.
Kişisel Koruyucu Donanım
Toplu korunma tedbirlerine ek olarak etkene uygun solunum koruyucu, kulak koruyucu, eldiven, giysi ve diğer kişisel koruyucu donanımlar seçilebilir.
İlgili Mevzuat ve Yetkili Laboratuvar
Kişisel maruziyet ölçümlerinde 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik ve ölçülen etkene ilişkin özel düzenlemeler dikkate alınır. Gürültü, titreşim, kimyasal maddeler, kanserojen veya mutajen maddeler, asbest ve biyolojik etkenler için ilgili mevzuatta yer alan sınır ve eylem değerleri değerlendirme kapsamında ele alınır.
Ölçüm ve analiz yöntemleri; etkenin türüne göre ilgili ulusal veya uluslararası standartlar, kabul görmüş metotlar ve laboratuvarın yetki kapsamı esas alınarak seçilmelidir. Numune alma süresi, cihaz yerleşimi, analiz yöntemi ve ölçüm stratejisi çalışanın gerçek maruziyetini temsil edecek şekilde planlanmalıdır.
İş hijyeni kapsamında gerçekleştirilen kişisel maruziyet ölçüm, test ve analizleri, İSGÜM tarafından ilgili parametrede ön yeterlik veya yeterlik belgesi verilmiş yetkili laboratuvarlarca yapılmalıdır. Laboratuvarın yetki kapsamı, kullanılacak metot, cihazlar, ölçüm personeli ve raporlama yeterliliği hizmet öncesinde kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Kişisel maruziyet ölçümü nedir?
Kişisel maruziyet ölçümü; çalışanın iş günü boyunca fiziksel, kimyasal veya biyolojik etkenlere maruz kaldığı düzeyin, üzerinde taşıdığı ölçüm veya numune alma ekipmanı aracılığıyla belirlenmesidir.
Kişisel maruziyet ölçümü ile ortam ölçümü arasındaki fark nedir?
Kişisel ölçüm çalışanın görevleri boyunca maruz kaldığı toplam etkiyi gösterir. Ortam ölçümü ise belirli bir sabit noktadaki veya çalışma alanındaki etken düzeyini belirler.
Kişisel maruziyet ölçümü kaç yılda bir yapılmalıdır?
Bütün işyerleri için geçerli sabit bir periyot bulunmaz. Tekrar zamanı risk değerlendirmesi, proses değişiklikleri, maruziyet düzeyi, çalışan şikâyetleri ve kontrol önlemlerinin etkinliğine göre belirlenmelidir.
Hangi çalışanlara kişisel maruziyet ölçümü yapılır?
Ölçüm yapılacak çalışanlar, aynı veya benzer işi yapan ve benzer etkenlere maruz kalan çalışan gruplarını temsil edecek şekilde seçilir. Bu gruplar benzer maruziyet grubu olarak tanımlanabilir.
Ölçüm sırasında çalışan normal işine devam eder mi?
Evet. Ölçümün gerçek maruziyeti temsil etmesi için çalışan normal görevlerine, olağan çalışma temposuna ve tipik üretim koşullarına mümkün olduğunca devam etmelidir.
Kişisel maruziyet ölçümü ne kadar sürer?
Ölçüm süresi etkene, kullanılan metoda ve çalışanın görev döngüsüne göre değişir. Amaç, maruziyetin sekiz saatlik vardiyayı veya değerlendirilmek istenen görev süresini temsil etmesini sağlamaktır.
Sonuç sınır değerin altındaysa önlem almak gerekir mi?
Gerekebilir. Sınır değerin altında kalan sonuçlar riskin tamamen ortadan kalktığını göstermez. Maruziyetin mümkün olan en düşük düzeye indirilmesi ve mevcut kontrollerin sürdürülebilirliği değerlendirilmelidir.
Kişisel koruyucu donanım ölçüm sonucundan düşülür mü?
Genellikle ölçüm çalışanın bulunduğu ortamda maruz kaldığı düzeyi belirler ve kişisel koruyucunun teorik azaltım değeri doğrudan sonuçtan düşülmez. Koruyucunun seçimi, uygunluğu ve etkinliği ayrıca değerlendirilir.
Kişisel maruziyet ölçümünü kim yapabilir?
İş hijyeni kapsamında kullanılacak kişisel maruziyet ölçümleri, İSGÜM tarafından ilgili parametre ve metotta ön yeterlik veya yeterlik belgesi verilmiş yetkili laboratuvarlar tarafından gerçekleştirilmelidir.
ISO belgesi fiyatı ve teklif
Ön teklif almak için butona tıklayarak teklif sayfamıza geçebilir, talebinizi orada iletebilirsiniz; ekibimiz değerlendirdikten sonra size dönüş yapar.